ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 9585/15-02-2006
Κλινικές και ερευνητικές μελέτες αρμοδιότητας ΕΟΦ
Φάρμακα για ανθρώπινη χρήση

Έχοντας υπόψη:
1.Τις διατάξεις του άρθρου 2 του Ν. 1316/83 (ΦΕΚ Α' 3), όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 του Ν. 1965/91 (ΦΕΚ Α' 146).
2.Τις διατάξεις της ΚΥΑ ΔΥΓ3/89292/2003 (ΦΕΚ Β' 1973).
3.Τις διατάξεις του άρθρου 7 της ΚΥΑ Α6/10983/1/1984 (ΦΕΚ Β' 886).
4.Το άρθρο 5 του ΠΔ 142/1989 (ΦΕΚ Α' 68).
5.Την υπ'αρ. 065/2/1.2.2006 απόφαση ΔΣ/ΕΟΦ.

Επειδή μέχρι σήμερα έχουν δημιουργηθεί πολλά ζητήματα σχετικά με τη διάκριση των μελετών/ δοκιμών / ερευνών που οφείλονται αφενός μεν στη σύγχυση των εννοιών και τη χρήση της ορολογίας αφετέρου δε στη μεταβολή του νομικού πλαισίου (και της ορολογίας), ιδίως για τα φάρμακα ανθρώπινης χρήσης μετά την έκδοση της 2001/20/ΕΚ, και με βάση τη μέχρι σήμερα αποκτηθείσα εμπειρία, εκδίδουμε την ακόλουθη Εγκύκλιο.

Ο ΕΟΦ είναι αρμόδιος για όλες τις μελέτες, δοκιμές και έρευνες που διεξάγονται για προϊόντα αρμοδιότητάς του, όπως αυτά καθορίζονται στο νόμο (άρθ. 2 Ν. 1316/83, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθ. 1 Ν. 1965/91). Η διαδικασία που ακολουθείται και ιδίως η αρμοδιότητα του ΕΟΦ να εγκρίνει τέτοιες μελέτες ή απλά να λάβει γνώση, καθορίζεται ανάλογα με το αν υπάρχουν ειδικές διατάξεις που καθορίζουν τη διαδικασία διεξαγωγής των μελετών αυτών ή όχι.
Ως προς τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση, σύμφωνα τόσο με τη νομοθεσία όσο και με την επιστημονική πρακτική, ο όρος κλινικές μελέτες παραπέμπει σε μελέτες με φάρμακα σε υγιείς εθελοντές ή ασθενείς. Αναφορικά με τις μελέτες σχετικά με τα φάρμακα, θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των ακολούθων κατηγοριών:

Ι) ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ (ΔΟΚΙΜΗ) ΦΑΡΜΑΚΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Πρόκειται για τις μελέτες που αποκαλούμε «κλινικές μελέτες» ή «κλινικές δοκιμές». Ο ορισμός της κλινικής μελέτης (δοκιμής) δίνεται στη νομοθεσία (ΚΥΑ ΔΥΓ3/89292/2003, ΦΕΚ Β' 1973, σε συμμόρφωση με την Οδηγία 2001/20/ΕΚ).
Κλινική μελέτη είναι κάθε έρευνα που διεξάγεται στον άνθρωπο και αποβλέπει:
-στην ανακάλυψη ή την επαλήθευση των κλινικών, φαρμακολογικών και/ ή άλλων φαρμακοδυναμικών δράσεων ενός ή περισσότέρων υπό έρευνα φαρμακευτικών προϊόντων και/ ή
-στον εντοπισμό τυχόν ανεπιθύμητων ενεργειών ενός ή περισσοτέρων υπό έρευνα φαρμακευτικών προϊόντων και/ ή
-στη μελέτη της απορρόφησης, της κατανομής, του μεταβολισμού και της απέκκρισης ενός ή περισσοτέρων υπό έρευνα φαρμακευτικών προϊόντων,
Κάθε τέτοια μελέτη έχει στόχο την τεκμηρίωση της ασφάλειας και/ ή της αποτελεσματικότητας των υπό δοκιμή φαρμάκων.
Κλινική μελέτη είναι επίσης αυτή που διενεργείται για εγκεκριμένο φάρμακο αλλά ερευνάται η ασφάλεια και αποτελεσματικότητά του όταν χρησιμοποιείται ή παρασκευάζεται με τρόπο διαφορετικό από την εγκεκριμένη μορφή ή για μη εγκεκριμένη ένδειξη ή για «συλλογή περαιτέρω στοιχείων σχετικά με την εγκεκριμένη μορφή» (άρθ. 2 υπό δ), τελ. εδ.).
Πρόκειται δηλαδή:
Α) για μελέτη στον άνθρωπο
Β) υπό έρευνα φαρμάκου
Γ) ερευνάται η ασφάλεια και αποτελεσματικότητα του υπό έρευνα φαρμάκου στον άνθρωπο.
Όλες οι άνω περιπτώσεις αποτελούν «κλινική μελέτη» («κλινική δοκιμή») στον άνθρωπο για ένα ή περισσότερα «υπό έρευνα» φάρμακο ή φάρμακα. Στις περιπτώσεις αυτές εφαρμόζεται η ΚΥΑ ΔΥΓ3/89292/2003, ΦΕΚ Β' 1973, σε συμμόρφωση με την Οδηγία 2001/20/ΕΚ, περί κλινικών μελετών φαρμάκων προοριζομένων για τον άνθρωπο. Για τη διεξαγωγή αυτή υποβάλλεται πρωτόκολλο, πρέπει να πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις της άνω ΚΥΑ και βεβαίως, γνωμοδοτεί η Εθνική Επιτροπή Δεοντολογίας.

ΙΙ) ΜΗ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΦΑΡΜΑΚΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Και στην περίπτωση αυτή πρόκειται για μελέτη φαρμάκου στον άνθρωπο. Ωστόσο, ο ορισμός της μη παρεμβατικής μελέτης περιλαμβάνει κριτήρια που τη διακρίνουν σαφώς από την «κλινική μελέτη» (δοκιμή). Ο σχετικός ορισμός δίδεται από την άνω ΚΥΑ (άρθ. 2 υπό γ) περί «κλινικών μελετών». Οι μη παρεμβατικές μελέτες διέπονται από το άρθρο 7 της προγενέστερης Υπουργικής Απόφασης Α6/10983/1/1984 (ΦΕΚ Β' 886). Και για τις μη παρεμβατικές μελέτες απαιτείται έγκριση του ΕΟΦ, σύμφωνα με τους όρους και προϋποθέσεις της άνω διάταξης. Οι όροι και προϋποθέσεις χορήγησης της έγκρισης για μη παρεμβατικές μελέτες αναλύονται στην υπ'αρ. 73784/23.12.04 Εγκύκλιο – Ενημέρωση του ΕΟΦ.
Μη παρεμβατική είναι η μελέτη που αφορά
α) στον άνθρωπο
β) σε φάρμακο.
Ωστόσο, για να χαρακτηρίζεται μια μελέτη φαρμάκου στον άνθρωπο ως μη παρεμβατική πρέπει να συντρέχουν οι ακόλουθοι όροι:
-το φάρμακο ή τα φάρμακα συνταγογραφείται ως συνήθως, δηλαδή σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στην άδεια κυκλοφορίας.
-η ένταξη του ασθενή σε συγκεκριμένη θεραπευτική στρατηγική δεν αποφασίζεται εκ των προτέρων από πρωτόκολλο μελέτης, αλλά καθορίζεται από την τρέχουσα ιατρική πρακτική
-η απόφαση για τη χορήγηση του φαρμακευτικού προϊόντος διαχωρίζεται σαφώς από την απόφαση για τη συμμετοχή του ασθενούς στη μελέτη
-στους ασθενείς δεν εφαρμόζονται επιπρόσθετες διαδικασίες διάγνωσης ή παρακολούθησης
-για την ανάλυση των συλλεγομένων δεδομένων εφαρμόζονται επιδημιολογικές μέθοδοι.

ΙΙΙ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Οποιαδήποτε άλλη μελέτη αφορά σε αντικείμενο αρμοδιότητας ΕΟΦ, χωρίς να είναι δυνατό να χαρακτηρισθεί σύμφωνα με τα ανωτέρω «κλινική μελέτη» (ή δοκιμή) ή «μη παρεμβατική μελέτη» ή η οποία δεν εμπίπτει σε άλλες ειδικές διατάξεις για τη διεξαγωγή των μελετών / δοκιμών, δεν υπόκειται σε έγκριση από τον ΕΟΦ.
Ωστόσο, εφόσον αφορούν σε προϊόν αρμοδιότητας ΕΟΦ, υποβάλλονται υποχρεωτικά στο Τμήμα Ερευνών του ΕΟΦ ως «ερευνητικές εργασίες» κατά τα οριζόμενα στο ΠΔ. 142/1989 (ΦΕΚ Α' 68) (άρθρο 5 παρ. 3 γ) περ. 4), το οποίο είναι αρμόδιο –μεταξύ άλλων- για την τήρηση αρχείου ερευνητικών εργασιών, με οποιοδήποτε βαθμό συμμετοχής του ΕΟΦ, που βρίσκονται σε εξέλιξη ή έχουν λήξει. Οι ερευνητικές εργασίες διεξάγονται υπό την ευθύνη της επιστημονικής ομάδας που πρόκειται να τη διεξαγάγει.
Ο ΕΟΦ διατηρεί το δικαίωμα, σε περίπτωση που κρίνει ότι πρόκειται για κλινική μελέτη ή μη παρεμβατική μελέτη, να ζητήσει από τον ενδιαφερόμενο την υποβολή φακέλλου προς έγκριση, σύμφωνα με τις διαδικασίες που περιγράφονται στις οικείες υπουργικές αποφάσεις.

Ερευνητικές εργασίες οι οποίες εκφεύγουν παντελώς της αρμοδιότητας του ΕΟΦ είναι οι εργασίες όπου το φάρμακο ή άλλο προϊόν αρμοδιότητας ΕΟΦ απουσιάζει παντελώς. Αυτές οι εργασίες καταχωρούνται στο αρμόδιο Τμήμα Ερευνών του ΕΟΦ μόνο κατόπιν αιτήσεως των ενδιαφερομένων.

Με νεώτερη Εγκύκλιό μας, θα γνωστοποιηθεί η διαδικασία κλινικών μελετών/ δοκιμών/ ερευνών για τα υπόλοιπα προϊόντα αρμοδιότητας ΕΟΦ.


Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Δ. ΒΑΓΙΩΝΑΣ